Od 23 września 2011 r. zmiany w rentach, zasiłku pogrzebowym oraz kapitale początkowym
W dniu 8 września 2011 r. opublikowana została kolejna nowelizacja ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza ona korzystne zmiany w zakresie przyznawania rent z tytułu niezdolności do pracy, zasiłków pogrzebowych oraz ustalania prawa do kapitału początkowego, jak również obliczania jego wysokości.
Łatwiej o rentę dla osób o długim stażu
W wyniku omawianej nowelizacji ułatwiono nabycie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy niektórym osobom, u których niezdolność ta powstała w wieku powyżej 30 lat. Przypomnijmy, że osoba taka - oprócz spełnienia innych przesłanek określonych ustawą - musi legitymować się co najmniej 5-letnim okresem składkowym i nieskładkowym.
Co ważne, w myśl art. 58 ust. 2 ustawy emerytalnej okres ten musi przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed wystąpieniem danej osoby z wnioskiem o przyznanie renty lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. Do wspomnianego 10-letniego okresu nie wliczamy okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej albo renty rodzinnej.
Od 23 września 2011 r. warunek określony w ust. 2 art. 58 ustawy emerytalnej nie dotyczy ubezpieczonych, którzy udowodnią okres składkowy wynoszący co najmniej 25 lat (w przypadku kobiet) lub 30 lat (w przypadku mężczyzn) oraz uznani zostaną za całkowicie niezdolnych do pracy. Zauważmy, że mowa jest tu tylko o okresie składkowym. Lata nieskładkowe nie będą więc brane pod uwagę.
PRZYKŁADZ wnioskiem o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy wystąpiła kobieta legitymująca się 26-letnim stażem ubezpieczeniowym, na który składa się 20 lat okresów składkowych oraz 6 lat okresów nieskładkowych. Wobec tej osoby nadal ma zastosowanie ust. 2 w art. 58 ustawy emerytalnej, ponieważ udowodniony przez nią okres składkowy jest niższy od wymaganych 25 lat. Oznacza to, że renta nie zostanie jej przyznana - mimo spełnienia innych warunków - o ile w ostatnim 10-leciu nie ma co najmniej 5-letniego okresu składkowego i nieskładkowego.
Nowe zasady wygaśnięcia prawa do zasiłku pogrzebowego
Kolejne zmiany wprowadzone ustawą nowelizującą objęły art. 81 ustawy emerytalnej, mówiący o terminie wygaśnięcia prawa do zasiłku pogrzebowego. Generalnie prawo to wygasa w razie niezgłoszenia wniosku o przyznanie zasiłku w terminie 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, po której świadczenie to przysługuje.
Jeżeli zgłoszenie wniosku w wyznaczonym terminie było niemożliwe z powodu późniejszego odnalezienia zwłok albo zidentyfikowania osoby zmarłej, prawo do zasiłku pogrzebowego wygasa po upływie 12 miesięcy od daty sporządzenia aktu zgonu. Z dniem wejścia w życie omawianej nowelizacji termin ten liczony będzie nie od dnia sporządzenia aktu zgonu, ale od dnia pogrzebu. Ponadto do przesłanek powodujących późniejsze złożenie wniosku dodane zostały „inne przyczyny całkowicie niezależne od osoby uprawnionej”.
WARTO WIEDZIEĆ WIĘCEJUstawa nowelizująca nie precyzuje jednak, co należy rozumieć pod tym pojęciem. Można się spodziewać, że taki ogólnikowy zapis będzie budził wątpliwości interpretacyjne.
Kapitał może ulec zwiększeniu
Ostatnia grupa zmian wprowadzonych ustawą z 28 lipca 2011 r. dotyczy zasad przyznawania oraz naliczania kapitału początkowego.
1. zmiana: zrezygnowano z ograniczenia, które stosowane było w sytuacjach, gdy podstawa wymiaru kapitału liczona była na podstawie dochodów z kolejnych 10 lat kalendarzowych. W takim przypadku wspomniane kolejne 10 lat musiało przypadać na okres od 1 stycznia 1980 r. do 31 grudnia 1998 r., co znacznie zawężało możliwość przyjęcia do obliczeń najkorzystniejszych dla danej osoby lat. Po zmianach okres kolejnych 10 lat musi przypadać przed 1 stycznia 1999 r. Nie występuje więc tu drugie z obowiązujących poprzednio ograniczeń, tj. data 1 stycznia 1980 r.
PRZYKŁADZ obliczeń pani Haliny wynikało, że najkorzystniejsze dla niej byłoby przyjęcie do ustalenia kapitału początkowego dochodów z kolejnych 10 lat kalendarzowych, przypadających na okres od 1 stycznia 1970 r. do 31 grudnia 1979 r. Z uwagi na przepisy obowiązujące w momencie złożenia wniosku o ustalenie kapitału lat tych nie mogła jednak przyjąć, ponieważ przypadały one przed 1 stycznia 1980 r. Po wejściu w życie ustawy z 28 lipca 2011 r. pani Halina może wystąpić z wnioskiem o przeliczenie ustalonego już kapitału, z uwzględnieniem dochodów ze wspomnianego okresu, co pozwoli na zwiększenie zarówno samego kapitału początkowego, jak i późniejszego świadczenia emerytalnego.
2. zmiana: dodano do art. 174 ustawy emerytalnej ust. 9a, który stanowi, iż staż ubezpieczeniowy oraz wymagany staż określa się w dniach, o ile jest to korzystne dla ubezpieczonego. Oznacza to, że o naliczenie kapitału początkowego mogą wystąpić osoby, którym ZUS odmówił przyznania kapitału z uwagi na to, że posiadany przez nie staż ubezpieczeniowy był krótszy niż 6 miesięcy i jeden dzień.
PRZYKŁADPowołując się na art. 174 ust. 9 ustawy emerytalnej, ZUS odmówił panu Tadeuszowi ustalenia kapitału początkowego z uwagi na fakt, iż na 31 grudnia 1998 r. jego staż ubezpieczeniowy wynosił 4 miesiące. Po wejściu w życie noweli z 28 lipca 2011 r. posiadanie stażu ubezpieczeniowego w wymiarze krótszym niż 6 miesięcy i jeden dzień nie stanowi podstawy do odrzucenia wniosku o ustalenie kapitału początkowego. Pan Tadeusz powinien więc z takim wnioskiem ponownie wystąpić.
3. zmiana: w sytuacji gdy okres wskazany do obliczeń kapitału początkowego obejmuje rok kalendarzowy, w którym dana osoba po raz pierwszy została objęta ubezpieczeniem i tym samym ubezpieczenia trwały tylko przez część tego roku, do obliczeń podstawy wymiaru kapitału przyjmowana będzie kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, odpowiednia do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu, a nie jak dotychczas - pełna kwota przeciętnego wynagrodzenia za dany rok.
Z art. 2 ustawy nowelizującej wynika, że kapitał początkowy na nowych zasadach może być ustalony (przeliczony) na wniosek osoby uprawnionej lub będzie, według nich, ustalany z urzędu podczas obliczania świadczenia emerytalnego.
Podstawa prawna:- Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm.).
- Ustawa z 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 187, poz. 1112).
Autor: Bogdan Majkowski
specjalista w zakresie ubezpieczeń społecznych
