ZUS w 2011 r. - przegląd najważniejszych zmian, które dotyczą płatników składek
Rok 2011 jako ostatni rok Sejmu VI kadencji obfitował w liczne nowelizacje obowiązujących aktów prawnych, w tym tych z których w swojej codziennej pracy korzystają pracownicy działów wynagrodzeń. Wiele z tych zmian dotyczy nie pracodawców, a bezpośrednio pracowników - ubezpieczonych. Na pewno w niejednej firmie odbyła się dyskusja nad zniesieniem możliwości kontynuowania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego osoby takie wykonywały zatrudnienie bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury. Jedni musieli zmierzyć się z tym problemem już od 1 stycznia 2011 r., inni mieli na to czas do 1 października 2011 r.
Pracodawcy natomiast pewnie z ulgą przyjęli zmiany wprowadzone ustawą z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników oraz niektórych innych ustaw, dzięki czemu w dokumentach ubezpieczeniowych nie trzeba posługiwać się numerem NIP.
Poniżej przedstawiamy zestawienie, które zawiera najistotniejsze zmiany.
Data wejścia w życie | Akt prawny | Co się zmieniło? | Jakie są skutki zmiany? |
1 stycznia 2011 r. | Ustawa z 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 257, poz. 1726) | Zawieszenie prawa do emerytury, przysługującej osobom, które nie rozwiązały stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywały zatrudnienie bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury. Prawo to ulega zawieszeniu niezależnie od wysokości osiąganego przychodu oraz od wieku osoby uprawnionej do emerytury, co oznacza, że dotyczy także kobiet, które ukończyły 60 lat i mężczyzn, którzy skończyli 65 lat. Zawieszeniu podlega także okresowa emerytura kapitałowa. Regulacja ta dotyczy wszystkich emerytów, którzy nie rozwiązali stosunku pracy zawartego przed uzyskaniem emerytury, a więc zarówno tych, którzy już przeszli na emeryturę, jak i tych, którzy prawo do emerytury uzyskają począwszy od 1 stycznia 2011 r. | Konieczność powzięcia decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy, gdy świadczeniobiorca chce nadal pobierać emeryturę. |
1 stycznia 2011 r. | Ustawa z 25 listopada 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy (Dz.U. nr 249, poz.1655) |
| Rozszerzenie uprawnień do zasiłku macierzyńskiego. |
1 stycznia 2011 r. | Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 1 października 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad i trybu wystawiania zaświadczeń lekarskich, wzoru zaświadczenia lekarskiego i zaświadczenia lekarskiego wydanego w wyniku kontroli lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 189, poz. 1270) | Zmodyfikowano wzór zaświadczenia lekarskiego o czasowej niezdolności do pracy - ZUS ZLA oraz wzór zaświadczenia lekarskiego wydanego w wyniku kontroli lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - ZUS ZLA/K. | Podstawowym celem modyfikacji druku ZUS ZLA było jego uproszczenie. Usunięte zostały pola: 10 - „Niezdolność do pracy”; 17 - „Imię pierwsze lekarza” i 18 -„Nazwisko lekarza”; 21 - „NIP Zakładu Opieki Zdrowotnej”; 23 - „Nazwa skrócona/nazwisko i imię płatnika”. Zmiany te ułatwiają pracę lekarzy wystawiających takie zaświadczenia. |
1 stycznia 2011 r. | Ustawa z 22 października 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. nr 225, poz.1463) | Miesięczny zasiłek chorobowy za okres pobytu w szpitalu od 15. do 33. dnia niezdolności do pracy w roku kalendarzowym w przypadku pracownika, który ukończył 50 rok życia, wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku. | Osoby powyżej 50. roku życia otrzymają za dłuższy (od 15. do 33. dnia) okres pobytu w szpitalu zasiłek chorobowy w wysokości 80% podstawy wymiaru zasiłku. Stosownie do obowiązujących przed nowelizacją przepisów za okres pobytu w szpitalu pracownikowi przysługiwał miesięczny zasiłek chorobowy stanowiący 70% podstawy wymiaru zasiłku. Natomiast w przypadku pobierania wynagrodzenia za czas choroby pracownik otrzymuje 80% wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy z powodu choroby, bez względu na to, czy jego choroba jest związana z pobytem w szpitalu, czy też nie. Ponieważ pracownicy powyżej 50. roku życia mają prawo do wynagrodzenia chorobowego tylko przez 14 dni, zdarzało się za okres pobytu w szpitalu między 15. a 33. dniem niezdolności do pracy otrzymywali niższe świadczenie niż młodsi pracownicy. Nowelizacja przepisów znosi różnice w wysokości wypłacanych świadczeń związanych z niezdolnością do pracy dla pracowników w ten sposób, aby wszyscy pracownicy w okresie pobytu w szpitalu dostawali jednakowe procentowo świadczenia (z wyjątkiem osób uprawnionych do 100% świadczeń). |
1 lutego 2011 r. | Ustawa z 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 257, poz. 1725 ze zm.) | Znowelizowano art. 12 ust. 2 ustawy systemowej. Zgodnie ze znowelizowanym przepisem, osoby pobierające stypendium na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w okresie odbywania studiów podyplomowych zostały objęte ubezpieczeniem wypadkowym. Do tej grupy należą bezrobotni, którym starosta przyznał dofinansowanie kosztów studiów podyplomowych, płatnikiem dla tych osób jest powiatowy urząd pracy. | Począwszy od 1 lutego 2011 r. osoby te podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu, jeżeli nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych (art. 9 ust. 6a i 12 ust. 1 ustawy systemowej). Wobec osób, do których mają zastosowanie znowelizowane przepisy, właściwy jest kod tytułu ubezpieczenia rozpoczynający się cyframi "09 20". Kod ten powinien być stosowany również przy składaniu dokumentów rozliczeniowych za te osoby począwszy od 1 lutego 2011 r. W myśl art. 13 ustawy z 16 grudnia 2010 r., do osób, którym do dnia wejścia w życie ustawy przyznano dofinansowanie kosztów studiów podyplomowych, stosuje się przepisy dotychczasowe. W przypadku tych osób na dokumentach ubezpieczeniowych powinien być stosowany kod tytułu ubezpieczenia rozpoczynający się cyframi 09 10. |
1 marca 2011 r. | Ustawa z 26 listopada 2010 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją ustawy budżetowej (Dz.U. nr 238, poz.1578 ze zm.) | Zasiłek pogrzebowy w nowej, niższej, stałej wysokości | Zgodnie z nowymi przepisami, obowiązująca do 28 lutego 2011 r. kwota zasiłku pogrzebowego w wysokości 200% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału, od 1 marca została zastąpiona niezmienną już kwotą 4.000,00 zł. |
1 maja 2011 r. | Ustawa z 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 75, poz. 398) | Wprowadzenie innego podziału części składki na ubezpieczenie emerytalne przez wskazanie, iż część składki na ubezpieczenie emerytalne wydzielona na II filar będzie przekazywana do OFE zaś środki tam gromadzone podlegać będą dziedziczeniu na zasadach analogicznych jak obecnie. W ramach tej części składki 2,3 % będzie przekazywane w gotówce do OFE (w 2011 r.), zaś pozostała część będzie zapisywana na indywidualnym subkoncie emerytalnym w ZUS. | W okresie od 1 maja 2011 r. do 31 grudnia 2012 r. ZUS odprowadza do wybranego funduszu emerytalnego część składki na ubezpieczenie emerytalne o którym mowa w art. 22 ust. 3 pkt 1 ustawy systemowej, wynoszącą 2,3% podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne należnej za okres od dnia wejścia w życie ustawy. Następuje zmniejszenie części składki przekazywanej do OFE. |
1 września 2011 r. | Ustawa z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 171, poz. 1016). | W dokumentach ubezpieczeniowych ZUS ZUA, ZUS ZZA, ZUS WUA, ZUS ZSWA, ZUS ZCNA, ZUS RCA, ZUS RZA, ZUS RSA w pliku danych identyfikacyjnych osoby ubezpieczonej należy podawać numer identyfikacyjny PESEL, a w razie gdy ubezpieczonemu nie nadano tego numeru, serię i numer dowodu osobistego lub paszportu. | Od 1 września 2011 r. w dokumentach ubezpieczeniowych nie używa się NIP. |
6 września 2011 r. | Ustawa z 28 lipca 2011 r. zmieniająca ustawę o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe oraz ustawę o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 185, poz. 1095). | Uchylenie art. 6 w ustawie o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe, a także art. 9 w ustawie o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw. | Przepisy te wprowadzały ograniczenia czasowe na złożenie wniosku o umorzenie zaległości składkowych z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej prowadzonej w czasie pobierania jednego z zasiłków macierzyńskich lub przebywania na urlopie wychowawczym. Obecnie taki wniosek można złożyć w dowolnym terminie |
23 września 2011 r. | Ustawa z 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 187, poz. 1112). |
| 1. Od 23 września 2011 r. tego warunku nie stosuje się w stosunku do ubezpieczonych , którzy udowodnią okres składkowy wynoszący co najmniej 25 lat dla kobiety i 30 lat dla mężczyzny, jeśli osoby te są całkowicie niezdolne do pracy. 2. Jeżeli zgłoszenie wniosku o zasiłek pogrzebowy w terminie 12 miesięcy było niemożliwe z powodu późniejszego odnalezienia zwłok lub zidentyfikowania osoby zmarłej albo z innych przyczyn całkowicie niezależnych od osoby uprawnionej, prawo do zasiłku pogrzebowego wygasa po upływie 12 miesięcy od dnia pogrzebu. 3. Jeżeli okres wskazany do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego obejmuje rok kalendarzowy, w którym ubezpieczony po raz pierwszy przystąpił do ubezpieczenia społecznego na podstawie przepisów prawa polskiego i dlatego pozostawał w ubezpieczeniu jedynie przez część miesięcy tego roku, do obliczenia stosunku sumy kwot podstaw wymiaru składek i kwot, w okresie tego roku do przeciętnego wynagrodzenia, przyjmuje się sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za ten rok kalendarzowy odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu. |
1 października 2011 r. | Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 13 maja 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 109, poz. 633) | 4 lutego 2011 r. Sejm uchwalił ustawę o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. nr 45, poz. 235 ze zm.). Wspomniana ustawa wprowadza szczególne regulacje dotyczące zasad opłacania składek za osoby zatrudniane przez rodziców w charakterze niani na podstawie umowy zlecenia. Wprowadzenie odmiennych zasad finansowania składek za nianie zrodziło konieczność wprowadzenia nowych kodów ubezpieczenia właściwych dla sytuacji ubezpieczeniowej wskazanych podmiotów. | Zasadniczym celem jest zatem wprowadzenie kodów ubezpieczenia pozwalających na jednoznaczne zidentyfikowanie osób zatrudnionych na podstawie umowy zlecenia w charakterze niani, na podstawie przepisów ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. |
1 października 2011 r. | Ustawa z 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (DzU. nr 257, poz. 1726) | Osobom, które przeszły na emeryturę przed 1 stycznia 2011 r. i nadal wykonują zatrudnienie w ramach tego samego stosunku pracy, w którym pozostawały przed jej uzyskaniem - ZUS wstrzyma wypłatę emerytury od 1 października 2011 r. | Konieczność powzięcia decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy, gdy świadczeniobiorca chce nadal pobierać emeryturę. |